Nhiều tranh chấp giữa người mua và người bán quốc tế không xuất phát từ chất lượng hàng hóa, mà từ việc hiểu sai ai phải trả phí gì và ai chịu rủi ro ở đoạn nào của hành trình vận chuyển. Bộ quy tắc Incoterms® do ICC (International Chamber of Commerce) ban hành, hiện hành là bản Incoterms 2020, được xây dựng chính để giải quyết đúng vấn đề này.
Incoterms 2020 gồm 11 điều kiện, chia thành hai nhóm: nhóm áp dụng cho mọi phương thức vận chuyển (bao gồm cả vận chuyển đa phương thức, đường hàng không, đường bộ) và nhóm chỉ áp dụng cho vận chuyển đường biển/đường thủy nội địa.
11 điều kiện Incoterms 2020
| Nhóm | Mã | Tên đầy đủ | Điểm chuyển rủi ro (khái quát) |
|---|---|---|---|
| Mọi phương thức | EXW | Ex Works | Tại cơ sở của người bán |
| Mọi phương thức | FCA | Free Carrier | Khi hàng được giao cho người vận chuyển do người mua chỉ định |
| Mọi phương thức | CPT | Carriage Paid To | Khi hàng được giao cho người vận chuyển đầu tiên (người bán trả cước đến điểm đích) |
| Mọi phương thức | CIP | Carriage and Insurance Paid To | Như CPT, cộng thêm người bán phải mua bảo hiểm mức cao |
| Mọi phương thức | DAP | Delivered at Place | Khi hàng đến điểm đích, sẵn sàng để dỡ (chưa dỡ) |
| Mọi phương thức | DPU | Delivered at Place Unloaded | Khi hàng đã được dỡ xuống tại điểm đích |
| Mọi phương thức | DDP | Delivered Duty Paid | Khi hàng đến điểm đích, đã hoàn tất thông quan nhập khẩu |
| Chỉ đường biển/thủy nội địa | FAS | Free Alongside Ship | Khi hàng được đặt dọc mạn tàu tại cảng đi |
| Chỉ đường biển/thủy nội địa | FOB | Free on Board | Khi hàng đã được xếp lên tàu tại cảng đi |
| Chỉ đường biển/thủy nội địa | CFR | Cost and Freight | Như FOB, cộng thêm người bán trả cước biển |
| Chỉ đường biển/thủy nội địa | CIF | Cost, Insurance and Freight | Như CFR, cộng thêm người bán phải mua bảo hiểm mức cơ bản |
Bảng trên chỉ tóm tắt điểm chuyển rủi ro khái quát. ICC nêu rõ mọi chi phí liên quan đến từng điều kiện được quy định chi tiết tại mục A9/B9 của điều kiện đó trong văn bản Incoterms 2020, và doanh nghiệp nên tham chiếu đúng văn bản gốc khi soạn hợp đồng, không dựa hoàn toàn vào bản tóm tắt.
Incoterms không thay cho hợp đồng vận chuyển, bảo hiểm hay điều khoản thanh toán
Một hiểu nhầm phổ biến là xem Incoterms như toàn bộ hợp đồng ngoại thương. Trên thực tế, Incoterms chỉ xác định ba nội dung giữa người mua và người bán:
- Ai chịu trách nhiệm sắp xếp vận chuyển và tại đoạn nào.
- Ai chịu chi phí nào, đến đâu.
- Rủi ro mất mát/hư hỏng chuyển từ người bán sang người mua tại điểm nào.
Incoterms không quy định: thời điểm chuyển quyền sở hữu hàng hóa, điều khoản và phương thức thanh toán (L/C, T/T, D/P...), luật áp dụng cho hợp đồng, hay cách giải quyết tranh chấp. Các nội dung này cần được thỏa thuận riêng trong hợp đồng mua bán.
Vì sao doanh nghiệp container thường được khuyến nghị tránh FOB/CIF?
FOB, CFR và CIF vốn được thiết kế cho hàng rời truyền thống, với điểm chuyển rủi ro là "khi hàng qua lan can tàu/được xếp lên tàu" tại cảng đi. Với hàng đóng container, hàng thường được giao cho hãng tàu hoặc đơn vị khai thác bãi container (CY) trước khi tàu cập cảng nhiều ngày, khiến điểm chuyển rủi ro theo FOB/CIF trở nên mơ hồ trong thực tế vận hành.
Vì lý do này, hướng dẫn sử dụng Incoterms thường khuyến nghị doanh nghiệp vận chuyển hàng container nên dùng FCA (thay FOB), CPT (thay CFR) hoặc CIP (thay CIF) — các điều kiện có điểm chuyển giao gắn với việc giao hàng cho người vận chuyển, phù hợp hơn với quy trình đóng hàng và giao container thực tế.
Ví dụ minh họa: FOB so với DAP
Lô hàng 1 container 40 feet xuất từ TP.HCM đi Rotterdam.
>
Theo FOB Cat Lai: người bán chịu chi phí đến khi hàng lên tàu tại Cát Lái; người mua chịu cước biển, bảo hiểm (nếu có), phí tại cảng đến, thông quan nhập khẩu.
>
Theo DAP kho người mua tại Rotterdam: người bán chịu toàn bộ chi phí đến khi hàng sẵn sàng dỡ tại kho người mua, gồm cước biển và vận chuyển nội địa phía Hà Lan; người mua chỉ chịu phí dỡ hàng và thông quan nhập khẩu.
Đây là ví dụ minh họa cách phân chia chi phí, không phải mức giá hay cam kết dịch vụ cụ thể.
Checklist khi chọn điều kiện Incoterms cho hợp đồng
- Xác định phương thức vận chuyển thực tế (container, hàng rời, đa phương thức) để tránh dùng nhầm điều kiện chỉ áp dụng cho đường biển.
- Xác nhận rõ điểm giao hàng cụ thể (tên cảng, tên địa điểm) ngay sau mã Incoterms, ví dụ "FCA Cảng Cát Lái" thay vì chỉ ghi "FCA".
- Kiểm ai chịu trách nhiệm thông quan xuất khẩu và nhập khẩu, đặc biệt với DDP và EXW.
- Nếu dùng CIP hoặc CIF, xác nhận mức bảo hiểm tối thiểu theo Incoterms 2020 có đủ cho nhu cầu thực tế hay cần mua thêm.
- Không dùng Incoterms để thay thế điều khoản thanh toán, chuyển quyền sở hữu hoặc luật áp dụng — các nội dung này cần ghi riêng trong hợp đồng.
- Tham chiếu đúng văn bản Incoterms 2020 gốc của ICC khi soạn hợp đồng, thay vì chỉ dựa vào bảng tóm tắt phổ biến trên internet.
Nguồn tham khảo
Nếu cần tư vấn chọn điều kiện Incoterms phù hợp với tuyến hàng và phương thức vận chuyển, bạn có thể xem dịch vụ tư vấn giải pháp của SeaAir Global hoặc gửi thông tin lô hàng để được hỗ trợ.
